طرح ايجاد كارگروه تخصصي هدايت رواني جهت هدفمند كردن يارانهها« بزرگترين پروژي تحولي اقتصاد كشور»

بسمهتعالي
مقدمه
لايحه هدفمند کردن يارانهها از جمله مهمترين طرحهايي ميباشد که با همفکري انديشمندان متبحر در دولت نهم به نگارش درآمده است و در صورت عملياتي شدن توسط دولت محترم دهم، خواهد توانست تحولي بسيار عظيم در تمامي شئون اقتصادي، سياسي، اجتماعي و فرهنگي زندگي مردم عزيز ايران اسلامي بوجود آورد. نحوهي اجراي طرح و ملاحظات پيراموني آن دو بخش جدا از هم ميباشند كه در كلاننگري به طرح ميبايست هر دو بخش را مدنظر قرار داد و براي هركدام برنامهريزي و آيندهنگري نمود، چه بسا طرحهايي بسيار مفيد و منسجم كه پس از اجرا با نتايج مطلوب و رضايتبخش مواجه نشده است و دلايل عدم موفقيت طرح نه در محتوا و اصل طرح، بلكه عدم موفقيت طرح ناشي از عدم كلاننگري در اجرا و لحاظ نكردن جوانب طرح بوده است. به عنوان مثال اجراي طرح در زمان مناسبي نبوده است و يا اطلاعرساني و هماهنگي بين دستگاههاي مختلف به اندازهي نياز لحاظ نشده است و يا افرادي كه جامعه هدف طرح ميباشند و يا در اجراي طرح تاثير ميگذارند به اندازي لازم از چيستي؟ چرايي؟ چگونگي؟ طرح اطلاع نداشتهاند تا كارويژهها و وظايف و روشهاي خود را با آن منطبق نمايند.
در يك نگاه كلان سيستمي، كسب و رصد اطلاعات از عملكرد يك سيستم (دولت)، به عنوان بازخورد عملكرد (Feedback) امري ضروري است كه بهكارگيري و اصلاح حركت سيستم بوسيلهي اين اطلاعات موجبات ارتقاء و ادامهي بقاء آن ميگردد. مطالب ذكر شده مؤيد اين نكته است كه در جهت كمال اجراي طرح، بهرهگيري از انتقادها و بازخوردهاي آن در جامعه از اهميت بالايي برخودار است كه بايد به آن اهتمام ورزيد. ارائه عكسالعمل مناسب و بهرهبرداري از بازخورد عملكرد (Feedback) نيازمند ايجاد پروسه و شرح وظايف دقيقي در كارگروههاي تخصصي ميباشد. با اهدافي چون، (رصد،کنترل،هدایت) آناليز، تقسيمبندي، ارائهي راههايي جهت پاسخگويي و شفافسازي، رفع شبهات و همينطور استفاده از انتقادهاي سازنده در جهت اصلاح امور ميتواند جهت هدايت و همراهي افكار عمومي با سياستها و عملكردهاي دولت بسيار راهگشا باشد.
اهميت ملاحظات طرح اگر بيشتر و مهمتر از اصل طرح نباشد كمتر از آن نيز نخواهد بود. طرح هدفمند كردن يارانهها چون با ابعاد معيشتي، رفاهي و در برخي موارد با (تار و پود،انسجام،ثبات،بقاء) افراد سركار دارد، آمادهسازي و لحاظ نمودن بعد رواني آن در جامعه از اهميت بسيار زياد برخوردار است وعدم رصد ، عدم كنترل، عدمهدايت و عدمبرنامهريزي در اين خصوص ميتواند بر اجراي طرح تاثير سوء گذاشته و موجبات عدم موفقيت آن را فراهم نمايد. با اين پيشينه، اجراي طرحي در چنين وسعت، نيازمند همراهي، همدلي و عرصهسازي براي سطوح مختلف مردم اعم از خواص، عوام و عموم (جمع خواص و عوام) مردم ميباشد. ايجاد اين هماهنگي و همدلي و بسترسازي رواني نيازمند تشكيل يك كارگروه خبره و آشنا به شيوههاي عمليات رواني در رسانه و تبليغات است. بجاي استفاده از عنصر زور در اداره جامعه كه بسيار هزينهبر و داراي تبعات فراواني است، بايستي مردم را در مسيري قرار دهيم كه با ميل و تمايل خود آمادهي هرگونه همكاري، همراهي و همدلي براي اجراي طرح باشند. (مانند تجربهي ایجاد، بسط و گسترش فرهنگ بستن كمربند ايمني).
در زير به توضيح در رابطه با كارگروه كنترل و هدايت رواني پرداختهايم كه در دو بخش آفندي (اطلاعرساني، بسترسازي فرهنگي و سياسي) و پدآفندي (پاسخگويي به شبهات و روشنگري در مقابل انتقادات) ارائه ميگردد.
عرصهسازي وهدايت امنيت رواني جامعه هدف طرح هدفمند كردن يارانهها (آفندي)
آگاهي و اطلاعات
دو سوال اصلي را در مورد آگاهي و اطلاعات جامعه از دلايل، اهداف و چگونگي اجرا و نتايج طرح هدفمند كردن يارانهها ميتوان مطرح نمود.
1- چه مقدار به اطلاعرساني به جامعه در مورد دلايل، اهداف و چگونگي اجرا و نتايج طرح هدفمند كردن يارانهها نياز است؟
2- به وسيلهي چه مراكز و رسانههايي و به چه روشهايي بايد اين اطلاعات در اختيار جامعه قرارگيرد؟
اگر افراد جامعه چه در سطح عوام و چه در سطح خواص اطلاعات كافي در مورد دلايل، اهداف و چگونگي اجرا و نتايج طرح نداشته باشند و نتايج اجراي اين طرح براي آنها قابل درك و لمس نباشد، از اجراي آن نگران خواهند بود و در آن ترديد مينمايند و اين خود اجراي طرح را با مشكلات متعدد مواجه مينمايد. اگر اطلاعات صحيح به موقع در اختيار افراد قرار نگيرد فضا براي كسب و ارائهي اطلاعات غلط و گمانهزني مهيا ميشود و همانا شايعات، شبهات و گمانهزنيها جاي نگرش صحيح به طرح را در اذهان افراد پرمينمايد و موجبات ظن بد به طرح ميشود.
ذهنيات و واقعيات
از آنجايي كه امنيت عنصري ملموس و قابل اندازهگيري نيست و غالباً متخصصين امر بيان ميدارند كه امنيت بيش از آنكه يك درك واقعي باشد، حاصل ذهنيات و تخيلات ماست؛ روانشناسان بيان ميدارند، انسان همواره از چيزهايي كه از آنها اطلاعات كافي ندارد واهمه دارد، مثلاً جن، چون ما اطلاعات كافي و شناخت لازم را از اين موجود نداريم، آن را به عنوان دشمني تصور مينماييم و از آن واهمه داريم، در صورتي كه شايد اصل وجود جن خطري براي انسان ندارد. آنها در اين خصوص بيان ميدارند كه عنصر امنيت داراي سه ويژگي ميباشد:
1- امنيت حسي است 2- امنيت ذهني است 3- امنيت نسبي است
اين سه ويژگي بدان معنا ميباشد كه امنيت يك حسّي است كه ساخته و پرداختهي ذهنيات انسانهاست و قابل اندازهگيري نميباشد. بطور مثال شايد بواقع ايران به جهت امنيت سرمايهگذاري جزو باثباتترين كشورهاي خاورميانه ميباشد، اما چون معيار سنجش دقيقي براي تعيين ميزان امنيت وجود ندارد، هجمههاي تبليغاتي دشمن، حس امنيت را از سرمايهگذار گرفته و براي او ذهنيت عدمامنيت در ايران را ايجاد مينمايد.
و يا در مثالي ديگر اتاقي را تصور كنيد كه همهي زواياي آن براي ما شناخته شده است و ما با حضور در آن احساس امنيت و آرامش مينماييم، زماني را تصور نماييد كه ما در همان اتاق امّا در فضاي تاريك به سر ميبريم و در آن زمان سخنان وهمآلودي نيز مطرح شود، كسي به آن اتاق ورود و خروج نكرده و اتفاق خاصي رخ نداده، اما آن احساس امنيت براي ما وجود ندارد. اين بيانگر اين مطلب ميباشد كه حس امنيت بيش از آنكه عنصري ملموس و عيني باشد ساختهي ذهنيات و تلقيات انسان است. در بررسي زندگي مللهاي مختلف ميتوان به اين نكته توجه نمود كه بسياري از ملل كشورهاي مختلف در فقر و سختي زندگي مينمايند، اما حس رضايت و خوشبختي در آنها وجود دارد و بالعكس در بسياري از كشورها رفاه در حد مطلوبي ديده ميشود، اما حس رضايت در قاطبهي مردم وجود ندارد. با اجراي هدفمند كردن يارانهها يقيناً تغييراتي چه مثبت و چه منفي در زندگي آحاد مردم رخ خواهد داد، ممكن است اثرات اجراي آن براي اكثر مردم بسيار مثبت باشد، اما بدليل برخي حواشي رضايت لازم در مردم ايجاد نشود و بالعكس ممكن است اجراي طرح مشقات بسياري را براي مردم فراهم نمايد، اما بدليل ترسيم آيندهي زيبا و پرداختن به ابعاد رواني، همه مردم راضي و خوشحال با مجريان طرح همدلي و همراهي نمايند. البته يكي از نكات بااهميتي كه ميبايد به آن نيز توجه نمود، ايجاد حس اطمينان افراد جامعه نسبت به حكومت و دولت ميباشد. اقتصاددانان از طرح هدفمند كردن يارانهها به عنوان جراحي اقتصاد بيمار كشور ياد ميكنند، آيا حقيقاتاً بيماري كه نياز به جراحي براي كسب سلامتي دارد حاضر خواهد بود جسم خود را به زيرتيغ جراحي كه به آن اطمينان ندارد بسپرد؟ وقايع بعد از انتخابات دور دهم رياست جمهوري موجبات ايجاد برخي عدم اطمينان به حكومت را فراهم نموده، البته شايد آن را نتوان تعميم عمومي داد، اما كارشكنيهاي احتمالي اين عده را نيز نميتوان ناديده گرفت و بايد در جهت كسب اطمينان آنها نيز تمهيداتي انديشيده شود.
تفكيك مخاطبين طرح
همواره حضور افراد در محيطها و شئون مختلف، موجبات اختلاف درك و فهم و نگرش ميشود؛ بديهياست در اين صورت نميتوان از يك كارگر ساده توقع درك مطالب منطقي پيچيده را داشت؛ براي اين شخص ميبايست مطالب بصورت ساده، ملموس، حسي و عاطفي در حد درك او بيان شود، مانند بسياري از مسائل جامعهشناختي كه بصورت انيميشن و عاطفي از شبكههاي تلويزيوني پخش ميشود. در مقابل نيز نميتوان توقع داشت كه يك استاد برجستهي دانشگاه با پخش انيميشن عاطفي به اقناع از دلايل منطقي طرحي برسد. او خواهان دلايل منطقي، متقن و مستند از روشها و دلايل اجراي طرح ميباشد. با اين تعاريف لزوم تفكيك مخاطبين و ارائهي برنامه مجزا براي آنها روشن است. انديشمندان افراد هر جامعه را به نسبت هرموضوعي به سه قشر تقسيم مينمايند.
1-
|
عوام |
|
عموم |
خواص (در هر موضوعي متفاوت است)
2- عوام (نسبت به موضوع مورد نظر)
3-
|
خواص |
عموم (كه جمع خواص و عوام ميباشد)
روشهاي اجراي آفندي طرح
در بخش آفندي طرح، كه همان فضاسازي و زمينهسازي است، نيازمند ارتباطگيري با مخاطبين است. تجربهها نشانگر آن است كه يكي از پراثرترين راههاي ارتباط با مخاطب عوام و انتقال پيام استفاده از هنر انيميشن و كليپهاي كوتاه است كه براي حصول آن ميبايست از شركتهاي سازنده و باتجربه دعوت نمود تا در جلساتي طرح موضوع و از تجربيات آنان استفاده نمود و در نهايت با استفاده از بهترين سناريوهاي پيشنهادي به اجراي آن همت نمود. در بخش عوام استفاده از گونههاي ديگر هنر رسانهاي چون ساخت سريالهاي مرتبط، فيلم و... ميتواند راهگشا باشد. اما در بخش مخاطب خواص ميتوان به استفاده از گفتگوهاي علمي، مناظرات، همايشها و... و در بخش هنر نيز استفاده از برگزاري نمايشگاههاي هنري مرتبط با موضوع چون كاريكاتور، عكس، فيلم كوتاه، تئاتر و... پرداخت.
مشخصات مجريان طرح
كارگروه تخصصي هدايت رواني طرح هدفمند كردن يارانهها ميبايست يكي از زيرمجموعههاي سازمان هدفمندكردن يارانهها قرار گيرد تا سياستهاي مشترك و هماهنگي را دنبال نمايند. اين كارگروه نيازمند افرادي جوان، خبره در امور رسانه و عمليات رواني و تبليغات ميباشد. همچنين در شوراي اين كارگروه ميبايست نمايندگاني با اختيارات لازم از رسانه ملي و رسانههاي اثرگذار كشور و همچنين ديگر نهادها و ارگانهايي كه حضورشان ضروري مينمايد بايد حضور داشته باشند. در اجراي اين طرح ميبايد از توان رسانههاي كشور با در نظر گرفتن مخاطبان گوناگون فعاليت نمود و از تمامي ابزارها بصورت هدفمند بهره برد، مانند انيميشن، فيلم، سخنراني تخصصي، مقاله، همايش، حمايت از پاياننامههاي مربوطه، برگزاري سمينارهاي دانشگاهي با حضور مسئولين، اجراي سياستهاي كسب اطمينان و كسب رضايت مردم و ... .
بهرهگيري، روشنگري، پاسخگويي به نقدها و تخريبها (پدآفندي) طي پروژهي
"هدفمند كردن يارانهها: فرصتها و چالشها"
جامعهي انديشمند ايران چه در دانشگاهها و چه در سطوحعالي مديريتي با آگاهي از اهميت زياد طرح و از روي دلسوزي نقدهايي را بر اين طرح وارد ميسازند. انعكاس انتقادهاي وارده طرح، جهت استحضار مسئولين بسيار امر مفيد و لازمي است، اما شايد كافي نباشد. در نگاه سيستمي، كسب و رصد اطلاعات از عملكرد يك سيستم (دولت)، به عنوان بازخورد عملكرد (Feedback) امري ضروري است كه بهكارگيري و اصلاح حركت سيستم بوسيلهي اين اطلاعات موجبات ارتقاء و ادامهي بقاء آن ميگردد. مطالب ذكر شده مؤيد اين نكته است كه در جهت كمال اجراي طرح، بهرهگيري از انتقادها و بازخوردهاي آن در جامعه از اهميت بالايي برخودار است كه بايد به آن اهتمام ورزيد. ارائه عكسالعمل مناسب و بهرهبرداري از بازخورد عملكرد (Feedback) نيازمند ايجاد پروسه و شرح وظايف دقيقي در كارگروههاي تخصصي ميباشد. با اهدافي چون، آناليز، تقسيمبندي، ارائهي راههايي جهت پاسخگويي و شفافسازي، رفع شبهات و همينطور استفاده از انتقادهاي سازنده در جهت اصلاح امور ميتواند جهت هدايت و همراهي افكار عمومي با سياستها و عملكردهاي دولت بسيار راهگشا باشد.
به نظر ميرسد هماكنون بدليل نبود اين کارگروهها براي استفاده و هدايت اين نظرها در مسير صحيح خود، نقدها وجهه سازندهي خود را از دست داده و تبديل به نقدهاي مخربي شده است که در برخي موارد نيز موجبات ترس از اجراي طرح را در ميان مردم فراهم نموده است.
به نظر ميرسد بهترين راهکار براي برونرفت از اين جو مخرب که به صورت آگاهانه و ناآگاهانه عاملي در مقابل طرح عظيم هدفمند کردن يارانهها است و اطلاعرساني درست و آگاه ساختن مردم عوام نسبت به اجراي طرح و دستاوردهايي كه از اين طريق نصيب آنان خواهد شد، منتقدان باانصاف اين لايحه در حوزههاي مختلف اقتصادي، سياسي، اجتماعي و فرهنگي و با استفاده از رسانه ملي و نهادهاي فرهنگي در جهت ايجاد يك ديپلماسي عمومي قوي، به بررسي و جمعبندي موضوع هدفمندسازي يارانهها بپردازند و از اين مباحث صورت گرفته در جهت آگاهي متوليان امر و مسئولان مربوطه براي هر چه بهتر اجرايي شدن طرح مذکور استفاده بشود.
با توجه به اينكه بسياري از نارضايتيهاي عوام مردم نيز از ناآگاهي نسبت به جوانب مثبت طرح و بياطلاعي از فرصتهايي طرح ناشي ميشود و با عنايت به اينكه جوسازي منفي برخي خواص نيز مزيد بر علت ميگردد، برگزاري چنين پروژهاي و استفاده از رسانهي ملي و خبرگزاريهاي تاثيرگذار در ميان مردم در اطلاعرساني اين پروژه (استفاده از ديپلماسي عمومي)، سبب خواهد شد مردم از جوانب و زواياي مختلف طرح بيشتر آگاه شده و با ديدي مثبت نسبت به نتايج طرح، در اجراي طرح حداكثر همكاري و همدلي را از خود نشان دهند.
كاركرد اين طرح بايستي همانند برگزاري يك انتخابات و همهپرسي ملي از مردم و دخيل كردن آنان در رقم زدن سرنوشت اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و سياسي باشد تا با شكافتن لايههاي مختلف، نقدهاي وارده بر اين طرح و پاسخهايي كه اميدبخش روزهاي خوشي براي ملت است، اهميت فكري براي آنان ايجاد كرده و مردم را در اجراي آن همراه، همكار و همدل نمايد.
انتقادات را ميتوان چنين دستهبندي نمود.
1- انتقادهاي صحيح وارد بر عملكرد دولت با نيت و روش ارائه براي اصلاح امور
2- انتقادهاي صحيح وارد بر عملكرد دولت با نيت تخريب و رعايت دور تك ( استمرار و بزرگنمايي)
3- انتقادهاي ناصحيح وارد بر عملكرد دولت با نيت و روش ارائه براي اصلاح امور
4- انتقادهاي ناصحيح وارد بر عملكرد دولت با نيت تخريب و رعايت دور تك ( استمرار و بزرگنمايي)
مراحل پنجگانهي اجرايي ساختن مرحله پدآفندي "هدفمند كردن يارانهها: فرصتها و چالشها"
1- مرحلهي اول؛ شناسايي منتقدين، دستهبندي آنها و جمعآوري نقدهايي كه تاكنون از سوي آنان مطرح شده است و دستهبندي آنها در چهار گروه اقتصادي، اجتماعي ، فرهنگي و سياسي
2- مرحلهي دوم؛ بررسي نقدهاي مطرح شده و ارائهي پاسخهاي مستدل و نظري براي آنها جهت استفادهي گروه مجريان طرح در برخورد با چنين نقدهايي و استفاده در مراحل بعدي پروژه
3- مرحلهي سوم؛ دعوت از منتقدين اين طرح براي برگزاري جلساتي با مسئولان اجرايي طرح و شنيدن سخنان آنها و دلايلي كه براي نقدهاي خود مطرح مينمايند و تبادل آراء و نظرات و درخواست براي ارائهي راهكار اجرايي مناسب براي اجراي طرح هدفمند كردن يارانهها
4- مرحلهي چهارم؛ تشكيل جلساتي با حضور منتقدين و مجريان طرح هدفمند كردن يارانهها به گونهاي كه مخاطبان اين جلسات گروههاي فكري و دانشجويي بوده و در فضاي علمي و دانشگاهي نيز برگزار شود.
5- مرحلهي پنجم؛ تشكيل جلساتي با حضور منتقدين و مجريان طرح هدفمند كردن يارانهها به گونهاي كه مخاطبان اين جلسات مردم عوام باشند و از اين جلسات جهت هرچه بيشتر آگاهسازي ملت عزيز ايران اسلامي استفاده برده شود. در اين قسمت ميتوان از ابزارهاي رسانههاي ارتباط جمعي نيز بهره جست و سطح وسيعتري از ملت را در رقم خوردن آيندهي اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و سياسي خود دخيل كرد.
تقسيمبندي نيروهاي اجتماعي ايران
از جملهي مهمترين كارهايي كه در براي انجام صحيح پروژه نيازمند آن ميباشيم، تقسيمبندي دقيق از جامعه ميباشد تا از اين طريق بتوانيم با شناسايي جامعهي هدف و پيشبيني رفتارهاي آنها اطلاعات و نقدهايي را كه براي تاثيرگذاري براي آنان مطرح شده است را شناسايي نماييم، بازخورد آن را پيشبيني نموده و براي آن برنامهريزي نماييم. در زير يك تقسيمبندي كلي از نيروهاي اجتماعي موجود در جامعه ايران صورت گرفته است.

|
|
|

سخن آخر
اميد است با استفاده از اين پروژه قدمي هرچند كوچك در راستاي اجراي هر چه بهتر و كم هزينهي طرح هدفمند كردن يارانهها برداشته شود و با توكل بر خداوند منان و ايستادگي مقام معظم رهبري و دولت محترم دهم در مقابل دستاندازها و مشكلات اجراي طرح، بشود قدمي بسيار اندك در جهت اعتلاي اسلام عزيز و ايران اسلامي برداشته شود و رضايت امت مسلمان و هميشه در صحنهي ايران را جلب نمود.
از جمله اهدافي كه از اجراي اين پروژه مدنظر قرار گرفته اين است كه در نهايت حداقل بايستي 1000- گنجينهاي ارزشمند متشكل از نقشهي راهي براي طرح هدفمند كردن يارانهها در اختيار داشته باشيم و در صورت نياز در اختيار مسئولين ذيربط قرار دهيم.
ساختار پيشنهادي سازمان هدفمندكردن يارانهها و كارگروه
كنترل رواني
مشخصات كارگروه تخصصي كنترل رواني
كارگروه تخصصي هدايت رواني طرح هدفمند كردن يارانهها ميبايست جزء يكي از زيرمجموعههاي سازمان هدفمندكردن يارانهها قرار گيرد تا سياستهاي مشترك و هماهنگي را دنبال نمايد. اين كارگروه نيازمند افرادي جوان، خبره در امور رسانه و عمليات رواني و تبليغات ميباشد. همچنين در شوراي اين كارگروه ميبايست نمايندگاني با اختيارات لازم از رسانه ملي و رسانههاي اثرگذار كشور و همچنين ديگر نهادها و ارگانهايي كه حضورشان ضروري مينمايد، حضور داشته باشند.
مركز ارتباطات عمومي
همواره به جهت پويايي و ارتباط مستقيم با مخاطبين هر ساختار، نظام و سيستمي از سوي نظامسازان
(system man) پيشنهاد ميشود راههايي را براي ارتباط سريع و مستقيم با مخاطبين خود داشته باشند تا از اطلاعات و نظرات و مشكلات افراد بيواسطه مطلع شوند. اين نگاه در سيستم انتظامي كشور و بسيار از ساختارهاي ديگر اجرا شده است و نتايج مفيدي را به همراه داشته است. مركز اپراتور 110 يكي از همين سيستمها ميباشد كه ضمن ارتباط سريع، همهگير و راحت مخاطب با مجريان اطلاعات و برآورد آماري مناسبي را در اختيار قرار ميدهد.
كه ضمن رعايت اين نكته كه براي سهولت ارتباط همگير در تماميكشور شماره مركز ميبايست در تمامي كشور يكسان و 3 رقمي باشد. آدرس سايت اينترنتي مربوطه نيز به سهولت قابل يادگيري و ارتباطگيري باشد.
نویسندۀ وبلاگ (میثم تهرانچی)، کارشناس ارشد علوم سیاسی مي باشد .